W kampusie Uniwersytetu w Białymstoku, przy ulicy Konstantego Ciołkowskiego, działa jedno z nowszych planetariów w Polsce. Obiekt otwarto dla zwiedzających w czerwcu 2021 roku, tworząc wraz z obserwatorium astronomicznym kompleks edukacyjny poświęcony astronomii. To miejsce, gdzie na półsferycznym ekranie można zobaczyć kosmos z perspektyw niedostępnych gołym okiem, a przy odrobinie szczęścia – obserwować niebo przez jeden z największych teleskopów optycznych w kraju.

Nowoczesne planetarium na kampusie uniwersyteckim

Budynek obserwatorium i planetarium wyróżnia się w przestrzeni kampusu. Sześciokondygnacyjna wieża o oryginalnej formie – złożona z dwóch stykających się walców – została zaprojektowana z myślą o obserwacjach astronomicznych. Wysokość budynku nie jest przypadkowa, dostosowano ją do otaczających drzew, żeby zapewnić odpowiednie warunki do pracy teleskopu.

Planetarium zajmuje pierwsze piętro budynku. Windą lub schodami dociera się do kameralnej sali na 32 osoby (niektóre źródła podają 35 miejsc), wyposażonej w specjalne odchylane fotele. To istotny szczegół – oglądanie projekcji na kopule wymaga wygodnej pozycji, żeby móc swobodnie patrzeć w górę bez sztywnienia karku.

Co zobaczysz podczas seansu w planetarium

Sercem planetarium jest nowoczesny system projekcji fulldome. Dwa rzutniki Navitar Fisheye o rozdzielczości 4K tworzą obraz na półsferycznym ekranie – zarówno w technologii 3D, jak i 2D. Nagłośnienie Sound Surround 5.2 dopełnia wrażeń, zwłaszcza podczas filmów fabularyzowanych.

W ofercie znajdziesz kilka filmów edukacyjnych. Jeden z nich to „Explore” – opowieść o rozwoju astronomii prowadzona przez postać Johannesa Keplera, od odkryć tego astronoma aż po Międzynarodową Stację Kosmiczną i dalej. Film łączy historię nauki z wizją przyszłości eksploracji kosmosu.

Oprócz gotowych produkcji możliwe są interaktywne prezentacje prowadzone na żywo przez obsługę planetarium. Dzięki oprogramowaniu Shira Universe można odbywać wirtualne podróże po Układzie Słonecznym, obserwować planety, księżyce i inne ciała niebieskie z perspektyw niemożliwych z Ziemi. Czasem organizowane są też transmisje live z teleskopu znajdującego się na szczycie budynku w obserwatorium.

Planetarium w Białymstoku powstało po ponad trzydziestu latach działalności poprzedniego obserwatorium przy Wydziale Fizyki UwB. Nowy obiekt to efekt wieloletnich starań o stworzenie nowoczesnej placówki badawczo-edukacyjnej.

Obserwatorium astronomiczne – teleskop na szczycie wieży

Choć główną atrakcją dla turystów jest planetarium, warto wiedzieć o obserwatorium na ostatniej kondygnacji budynku. Działa tam jeden z największych teleskopów optycznych w Polsce, wykorzystywany zarówno do badań naukowych, jak i obserwacji edukacyjnych. Merytoryczną opiekę nad sprzętem sprawują pracownicy Wydziału Fizyki UwB.

Obserwatorium prowadzi obserwacje fotometryczne różnych obiektów astronomicznych. W ramach specjalnych wydarzeń – na przykład podczas nocy obserwacyjnych – można mieć okazję spojrzeć przez teleskop na prawdziwe niebo, a nie tylko jego projekcję.

Dla kogo jest to miejsce

Planetarium świetnie sprawdza się jako atrakcja dla rodzin z dziećmi w wieku szkolnym. Filmy są na tyle przystępne, że zrozumie je dziecko, ale jednocześnie na tyle merytoryczne, że nie nudzą dorosłych. Kameralna sala sprzyja skupieniu – to nie jest kino, gdzie ludzie wchodzą i wychodzą w trakcie seansu.

Grupy szkolne chętnie korzystają z oferty edukacyjnej. Nauczyciele mogą zarezerwować salę na wyłączność i dostosować treść prezentacji do programu nauczania. Miłośnicy astronomii również znajdą tu coś dla siebie, zwłaszcza podczas interaktywnych pokazów prowadzonych przez specjalistów.

Warto dodać, że obiekt jest w pełni dostępny – winda umożliwia dotarcie na pierwsze piętro osobom z ograniczoną mobilnością.

Historia powstania kompleksu astronomicznego

Przez trzydzieści lat przy Wydziale Fizyki Uniwersytetu w Białymstoku działało stare obserwatorium. Gdy jego era dobiegła końca około 2015 roku, pojawiły się obawy, czy w ogóle powstanie następca. Na szczęście uniwersytet zdecydował się na budowę nowoczesnego obiektu, który połączyłby funkcje badawcze i edukacyjne.

Projekt został zrealizowany przez białostocką firmę DELTA, która zajęła się wyposażeniem technicznym. Budynek zaprojektowano tak, żeby wpisywał się w krajobraz kampusu, a jednocześnie spełniał wymagania obserwatorium – stąd charakterystyczna forma wieży i precyzyjnie wyliczona wysokość.

Pierwsze seanse dla zwiedzających odbyły się w czerwcu 2021 roku, choć początkowo obiekt był dostępny tylko dla grup zorganizowanych. Dopiero w 2023 roku uruchomiono sprzedaż biletów online, otwierając planetarium dla osób indywidualnych i rodzin.

Adres ulicy – Konstantego Ciołkowskiego – to nieprzypadkowy wybór. Konstantin Ciołkowski był rosyjskim pionierem astronautyki, którego prace stanowiły fundamenty dla późniejszych podróży kosmicznych.

Informacje praktyczne – bilety, godziny otwarcia, dojazd

Rezerwacja i bilety: Wizyty wymagają wcześniejszej rezerwacji. Bilety można kupić online przez stronę uniwersytetu. Seanse odbywają się od środy do piątku, choć w wakacje i podczas specjalnych wydarzeń harmonogram może się różnić. Sala jest rezerwowana na wyłączność dla danej grupy – maksymalnie 32 osoby włącznie z opiekunami.

Ceny: Konkretne ceny biletów warto sprawdzić na stronie obserwatorium-fizyka.uwb.edu.pl, ponieważ mogą się zmieniać. Zazwyczaj dostępne są bilety normalne i ulgowe dla dzieci oraz uczniów.

Czas trwania: Standardowy seans filmowy trwa około 30-45 minut, choć interaktywne prezentacje mogą być dłuższe. Warto zarezerwować sobie około godziny na całą wizytę, włączając w to czas na dotarcie do budynku i ewentualne rozmowy z obsługą po pokazie.

Dojazd: Planetarium znajduje się w kampusie Uniwersytetu w Białymstoku przy ulicy Konstantego Ciołkowskiego 1P. Do kampusu można dojechać komunikacją miejską – kilka linii autobusowych zatrzymuje się w pobliżu. Dla zmotoryzowanych dostępny jest parking na terenie kampusu. Z centrum Białegostoku to około 10-15 minut jazdy samochodem.

Kontakt: Telefon 451 171 314. Przed wizytą warto zadzwonić lub sprawdzić aktualny harmonogram seansów na stronie internetowej, zwłaszcza jeśli planujesz przyjazd poza standardowymi dniami otwarcia.

Planetarium w Białymstoku to stosunkowo młoda placówka, która wciąż rozwija swoją ofertę. Nie jest to największe planetarium w Polsce, ale właśnie kameralna atmosfera i nowoczesny sprzęt sprawiają, że wizyta tam to solidna porcja wiedzy o kosmosie bez zbędnego tłoku. Dobrze sprawdza się jako uzupełnienie zwiedzania Białegostoku, zwłaszcza w deszczowy dzień, gdy inne atrakcje pod chmurką tracą na atrakcyjności.